شنبه ٠٤ آذر ١٣٩٦
صفحه اصلی|ايران|اسلام|زبان و ادبيات فارسی|سوالات متداول|تماس با ما|پيوندها|نقشه سايت|English
اخبار > گزارش برگزاری سمینار عقل و دین، کلام جدید در ایران و هند توسط دانشگاه اسلامی علیگره و رایزنی فرهنگی ج.ا.ایران در دهلی نو


  چاپ        ارسال به دوست

گزارش برگزاری سمینار عقل و دین، کلام جدید در ایران و هند توسط دانشگاه اسلامی علیگره و رایزنی فرهنگی ج.ا.ایران در دهلی نو

 

آیین گشایش سمینار سه روزه "عقل و دین، کلام جدید در ایران و هند" امروز چهارشنبه 15 شهریور برابر با 6 سپتامبر با حضور و سخنرانی دکتر طارق منصور رییس دانشگاه اسلامی علیگره، دکتر علی دهگاهی رایزن فرهنگی ج. ا. ایران در دهلی نو، دکتر اخترالواسع رئیس دانشگاه جودپور، دکتر شاهد مهدی رئیس اسبق دانشگاه ملی اسلامی، دکتر معارف رئیس دانشکده الهیات دانشگاه تهران، مولانا دکتر کلب صادق، مولانا کلب جواد، دکتر توقیر عالم، دکتر سعود عالم قاسمی، دکتر قدوایی و دکتر علی محمد نقوی برگزار شد. در این سمینار بین المللی بیش از 60 مقاله ارایه شده است که تعداد 30 مقاله در مدت 3 روز ارایه خواهد و سایر مقالات پذیرفته شده در مجموعه مقالات سمینار منتشر خواهد شد.


در ابتدای این جلسه پس از تلاوت کلام الله مجید دکتر علی محمد نقوی اهداف سمینار را اعلام و گزارشی از روند برگزاری سمینار ارایه کرد. ایشان در صحبت های خود اعلام کرد امسال دویستمین سالگرد تولد سرسید احمد خان بنیانگذار دانشگاه اسلامی علیگره است و خوشحالیم که سمینار "عقل و دین، کلام جدید در ایران و هند" با همکاری رایزنی فرهنگی ایران در دهلی نو برگزار می شود. ایشان در صحبت‌های خودشان به نشست های تخصصی سمینار اشاره کردند و اظهار داشتند امروز که جهان شاهد افراط‌گرایی سیاسی ـ دینی است برگزاری چنین سمینارهایی پاسخی نرم به ریشه های اعتقادی و فکری خشونت و تندروی هاست و ما با این سمینار می خواهیم بیان کنیم که دین آمیخته با عقلانیت و تفکر است، چگونه برخی از آن قرائت های خشن و افراطی می کنند.


وی در ادامه صحبت های خود به نقش ایران و ایرانیان در کلام جدید اشاره کرد و اضافه نمود علم کلام در هندوستان تحت تأثیر ایران بوده است.


دکتر دهگاهی رایزن فرهنگی ایران در هندوستان در سخنان خود گفت: دانشگاه اسلامی علیگره از مهم ترین دانشگاه های هند است که تفکر و اندیشه ای که در این دانشگاه از طریق نخبگان آن تولید شده نه فقط در هند بلکه در تحولات سیاسی- اجتماعی و فرهنگی شبه قاره و حتی فراتر از آن در کشورهای اسلامی تاثیرگذار بوده است. سرسید احمد خان بدرستی در زمان خود فقر و فقدان تعلیم و تربیت جدید را در شبه قاره دانست و سنگ بنای دانشگاهی را گذاشت که این دانشگاه از آن روز تاکنون نخبگان بزرگی در حوزه های مختلف پرورش داده است. رایزن فرهنگی ایران در هند در ادامه به جایگاه عقلانیت در پیشینه تاریخ و فلسفه اسلامی پرداخت و به نقش دانشمندانی چون خواجه نصیر و صدرالمتالهین در اثبات و دفاع عقلانی از باورها و گزاره های دین اشاره کرد. عقلانیت دینی با این دانشمندان اسلامی به اوج خود رسید و این مکاتب فکری تا به امروز بر تفکر اسلامی در ایران اثرگذار بوده است. دکتر دهگاهی به نقش استاد مرتضی مطهری در حکمت و تفکر اسلامی در دوران معاصر اشاره کرد و افزود استاد مطهری بعنوان میراث‌بر سنت فکری اسلامی، مکاتب فکری جدید دنیا و عقلانیت سیاسی اقتصادی و فرهنگی مغرب زمین را نیز درک کرده بود و آن را به بوته نقد سپرده بود. او باور داشت پذیرش علم و خرد جدید به از میدان بدر بردن دین نمی انجامد، بلکه می توان هم به دین پایبند بود و هم دریافت‌های جدید را شناخت و از آن بهره گرفت.


در دوران معاصر سه جریان مهم درباره عقل و دین شکل گرفته است. اول عقل گرایی مطلق، دوم ایمان گرایی و سوم عقل گرایی انتقادی که هر کدام کارکردهای خاص خود را دارد.


رایزن فرهنگی ایران در هند در ادامه به نقش قرآن و توصیه این کتاب آسمانی به خردورزی اشاره نمود و بیان کرد قرآن همواره به دانایی و دانش اندوزی و خردورزی دعوت می کند و در همه امور انسان را به اندیشیدن و خردورزی دعوت میخواند. واژه علم 780 بار واژه عقل 49 بار و تفکر 18 بار در قران آمده و این نشانه های توجه قرآن به اندیشیدن و تفکر است.


بخش پایانی صحبت های رایزن فرهنگی به موضوع افراطی گری در جهان اسلام اختصاص داشت و ایشان در این بخش به بستر و زمینه های شکل گیری و توسعه گروهک های افراطی در حوزه تمدن اسلامی پرداختند و این تندروی ها را محصول عواملی دانستند که عبارتند از: گریز از تعقل، فقر معرفتی و عدم پایبندی به اصول روشن، فقدان زیربناهای اخلاقی و غالی گری. و برای زدودن هرگونه افراط گری از چهره جوامع اسلامی راهکارهایی چون تقویت مبانی اجتهاد و تعقل، توجه به آموزه های عرفانی و پرهیز از قشری گری و توجه به اخلاق بعنوان روح تعالیم دینی را مفید دانستند. وی گفت افراطی گری نیز یک طرز فکر و جهان بینی است، بنابراین باید با تفکر و روشنگری و راهکارهای نرم به خشکاندن ریشه های افراطی پرداخت.


دکتر معارف رئیس دانشکده الهیات دانشگاه تهران در سخنان خود گفت: یکی از ویژگی های شخصیتی انسان برخورداری او از نیروی عقل است. عقل ابزار شناخت انسان است و انسان ها با قوه تعقل خود قادر به شناخت هستی و تسلط بر جوانب گوناگون آن می شوند. در قرآن کریم مشتقات عقل در تعابیری چون " تعقلون " ، " یعقلون " ، نعقل" ، " عقلوه " و ... در حدود پنجاه بار وارد شده ( عبدالباقی، 514 ) و تدبر در آیات مربوطه نشان از تشویق به اهمیت تعقل از یک سو و سرزنش عدم تعقل از ناحیه دیگر است. به طوریکه طبق این آیات کسانی که در شناخت مسائل از نیروی عقل استفاده نمی کنند به چهارپایان تشبیه شده اند( الانفال ،22 ) و به عکس استفاده از خردورزی به تنهایی ضامن سعادت انسان در قیامت اعلام شده به طوریکه بی توجهی به پیام های عقل یا هدایت های رسولان الهی ، سرنوشتی جز ورود به دوزخ و نگون بختی ابدی به دنبال نخواهد داشت. ( با استفاده از آیه 10 سوره ملک ) در قرآن کریم گاهی از واژه های " رای " ، " قلب " ، " فقه " ، حلم " ، " حجر " نیز به عنوان واژه های مترادف با " عقل " سخن به میان رفته که بر اهمیت بیشتر جایگاه عقل در قرآن تاکید می کند ، این موضوع که قرآن در آیات متعدد دعوت به تعقل کرده خود مهم ترین دلیل برای حجیت عقل و اعتبار نتایج حاصله از تعقل است و اگر غیر از این باشد خردورزی و تعقل امری لغو و بیهوده خواهد بود. در بیانات پیشوایان دینی از عقل به عنوان رسول باطنی انسان یاد شده است.

عقل در وجود انسان کارکردهای گوناگون دارد.، از جمله تشخیص ادعاهای صدق یا کذب پیامبران از طریق شناسایی معجزه آنان از اموری چون سحر و شعبده بازی و در نتیجه شناخت خدای تبارک و تعالی ( مجلسی ، 1/100 ،حدیث امام رضا علیه السلام ) ، لذا در روایات دینی آمده است که : "در پرتو عقل است که انسانها خدای خود را می شناسند و به مخلوق بودن موجودات پی می برند."( کلینی ، 1/29) . در آموزه های دینی عقل به عقل نظری و عقل عملی تقسیم می شود. وظیفه عقل نظری یاری کردن انسان در به دست آوردن شناخت صحیح از عالم است. جهانی که در رأس آن خدای تبارک و تعالی به عنوان خالق قرار دارد و سپس شناختن اجزاء عالم و حتی شناخت خود انسان به عنوان یکی از شگفت انگیزترین مخلوقات عالم خلقت اما عقل عملی نیرویی است که با مشخص کردن نظام اخلاقی از فضائل و رذائل انسان را به خوبیها فرمان می دهد و از ارتکاب به زشتی ها باز می دارد. این همان عقلی است که پیشوای ششم شیعیان یعنی امام جعفر صادق (ع) در تعریف آن فرمود:" عقل آن است که در پرتو آن خدای رحمان عبادت شود و بهشت الهی به دست آید." ( کلینی 1/11) صرف نظر از اشارات قرآن و روایات دینی ، حسن وقبح عقلی به منظور تنظیم مناسبات و روابط اخلاقی در حیات دنیوی مسئولیت دیگری است که برای عقل در دائره حیات انسانی حتی برای غیر پیروان ادیان الهی قابل تصور است.


دکتر طارق منصور رئیس دانشگاه اسلامی علیگره در سخنان خود ابتدا از خانه فرهنگ ایران در دهلی برای مشارکت و همکاری در برگزاری این سمینار تشکر کرد و اضافه کرد رابطه فرهنگی ایران و هند به هزاران سال می‌رسد و دو ملت ایران و هند از گذشته تا به امروز دوستان خوبی برای هم بودند. ایشان که اخیراً ریاست این دانشگاه را به عهده گرفته اند اضافه کردند مرکز گفتگوی ادیانی در این دانشگاه راه اندازی کرده اند تا باب گفتگوهای دینی را از طریق این مرکز پیش برده تا منجر به درک و شناخت و احترام ادیان به یکدیگر باشد.


ایشان نیز در بخشی از سخنان خود به افراطی گری و خشونت در بخشی از جهان اسلام اشاره کردند و این موضوع را به دلیل فقر درک و شناخت از محتوا و آموزه های دین دانستند.


دکتر طارق منصور در بخش پایانی سخنان خود پیرامون سرسید احمد خان و نقش او در روشنگری و تعلیم و تربیت جامعه مسلمان هند پرداختند.


در حاشیه این سمینار، از کتاب "نهضت های صد ساله اخیر" اثر شهید مطهری که از سوی خانه فرهنگ ایران در دهلی بزبان اردو ترجمه و چاپ شده بود و کتاب "سرسید احمدخان بنیانگذار کلام جدید" که توسط دپارتمان شیعه شناسی دانشگاه علیگره منتشر شده بود، رونمایی بعمل آمد و همچنین بالاترین نشان دانشگاه تهران و هدیه ای برسم یادبود از سوی دکتر معارف به نمایندگی از دانشگاه تهران به رئیس دانشگاه اسلامی علیگره اهدا شد.


این سمینار توسط دانشگاه اسلامی علیگره با همکاری خانه فرهنگ ج. ا. ایران در دهلی نو برگزار شد.

 


١٤:٥٣ - 1396/06/16    /    شماره : ٦٨٥٤٢٤    /    تعداد نمایش : ٩٢



خروج